Nên đo thực tế hay tính theo lý thuyết?
Khi thực hiện Cách tính chi phí sản xuất hơi cho 1kg thành phẩm, doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng số liệu thiết kế để ước tính chi phí. Tuy nhiên, nếu muốn biết chính xác chi phí hơi đang chiếm bao nhiêu trong giá thành sản phẩm, đo lường thực tế vẫn là phương pháp đáng tin cậy hơn.
Số liệu thiết kế thường được xây dựng trong điều kiện tiêu chuẩn. Trong khi đó, hệ thống thực tế có thể vận hành ở nhiều mức tải khác nhau, sử dụng nhiên liệu có chất lượng khác nhau và phát sinh tổn thất nhiệt trên đường ống. Vì vậy, doanh nghiệp nên kết hợp cả hai phương pháp: tính toán lý thuyết để làm cơ sở và đo thực tế để kiểm chứng, hiệu chỉnh định mức.
Tính toán theo thiết kế
Số liệu thiết kế là điểm bắt đầu khi doanh nghiệp muốn xác định chi phí sản xuất hơi. Hồ sơ kỹ thuật của lò hơi thường có các thông tin như công suất hơi, áp suất làm việc, loại nhiên liệu, mức tiêu hao nhiên liệu và hiệu suất thiết kế.
Từ các thông số này, doanh nghiệp có thể ước tính:
- Lượng nhiên liệu cần để tạo ra 1 kg hơi.
- Sản lượng hơi theo giờ.
- Chi phí nhiên liệu cho 1 kg hơi.
- Lượng hơi dự kiến cần cho 1 kg thành phẩm.
Ví dụ, nếu hồ sơ thiết kế cho biết lò hơi tiêu thụ 100 kg củi để tạo ra 500 kg hơi, mức tiêu hao lý thuyết là 0,2 kg củi/kg hơi.
Do đó, khi thực hiện Cách tính chi phí sản xuất hơi cho 1kg thành phẩm, không nên lấy định mức trong catalogue làm số liệu cuối cùng để tính giá thành.
Đo bằng đồng hồ lưu lượng hơi
Đồng hồ lưu lượng hơi là thiết bị quan trọng để xác định lượng hơi thực tế mà dây chuyền sản xuất sử dụng. Thiết bị có thể được lắp trên đường ống hơi chính hoặc từng nhánh cấp hơi cho các khu vực sản xuất.
Khi có đồng hồ đo, doanh nghiệp có thể ghi nhận:
Tổng lượng hơi tiêu thụ trong kỳ ÷ Tổng sản lượng thành phẩm trong cùng kỳ = Định mức hơi/kg thành phẩm.
Ví dụ, trong một ngày nhà máy tiêu thụ 12.000 kg hơi và sản xuất 15.000 kg thành phẩm:
12.000 ÷ 15.000 = 0,8 kg hơi/kg thành phẩm.
Nếu chi phí sản xuất 1 kg hơi là 750 đồng, chi phí hơi phân bổ cho 1 kg thành phẩm sẽ là:
0,8 × 750 = 600 đồng/kg thành phẩm.
Đây là cách tiếp cận thực tế và có giá trị cao khi doanh nghiệp thực hiện Cách tính chi phí sản xuất hơi cho 1kg thành phẩm.
Để số liệu có ý nghĩa, đồng hồ lưu lượng cần được lựa chọn đúng theo áp suất, nhiệt độ, lưu lượng và đặc tính của hệ thống hơi. Doanh nghiệp cũng cần kiểm tra tình trạng thiết bị đo và thực hiện hiệu chuẩn theo yêu cầu kỹ thuật.
Đo nhiên liệu thực tế
Lượng nhiên liệu tiêu thụ thực tế có ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất hơi. Vì vậy, doanh nghiệp nên ghi nhận lượng nhiên liệu sử dụng trong cùng khoảng thời gian với lượng hơi và sản lượng thành phẩm.
Với lò hơi đốt củi, dăm gỗ hoặc viên nén, cần đặc biệt chú ý đến độ ẩm và chất lượng nhiên liệu. Hai lô nhiên liệu có cùng khối lượng nhưng nhiệt trị hữu ích có thể khác nhau nếu độ ẩm khác nhau.
Doanh nghiệp nên theo dõi:
- Khối lượng nhiên liệu nhập vào.
- Khối lượng nhiên liệu thực tế đưa vào lò.
- Giá nhiên liệu.
- Độ ẩm nhiên liệu.
- Nhiệt trị nếu có dữ liệu phân tích.
- Lượng hơi tạo ra.
- Thời gian vận hành lò.
Ví dụ, nếu một lò hơi tiêu thụ 2.000 kg củi để tạo ra 10.000 kg hơi, mức tiêu hao thực tế là 0,2 kg củi/kg hơi. Nhưng nếu lượng củi tăng lên 2.400 kg trong khi sản lượng hơi vẫn giữ ở mức 10.000 kg, mức tiêu hao đã tăng lên 0,24 kg củi/kg hơi.
Sự thay đổi này có thể là dấu hiệu cần kiểm tra hiệu suất cháy, độ ẩm nhiên liệu, cáu cặn bề mặt truyền nhiệt hoặc chế độ vận hành.
Đây cũng là một điểm quan trọng trong Cách tính chi phí sản xuất hơi cho 1kg thành phẩm: giá nhiên liệu chỉ là một phần của bài toán. Mức tiêu hao nhiên liệu thực tế trên mỗi kg hơi mới quyết định lượng nhiên liệu doanh nghiệp thực sự phải trả.
Đối chiếu sản lượng thành phẩm
Sau khi có số liệu về lượng hơi và nhiên liệu, doanh nghiệp cần đối chiếu với sản lượng thành phẩm thực tế trong cùng khoảng thời gian.
Công thức cơ bản:
Định mức hơi = Tổng lượng hơi tiêu thụ ÷ Tổng khối lượng thành phẩm.
Ví dụ:
| Chỉ tiêu | Giá trị |
|---|---|
| Lượng hơi tiêu thụ | 20.000 kg |
| Thành phẩm | 25.000 kg |
| Định mức hơi | 0,8 kg/kg thành phẩm |
| Chi phí 1 kg hơi | 750 đồng |
| Chi phí hơi/kg thành phẩm | 600 đồng |
Doanh nghiệp nên theo dõi chỉ số này theo ngày, tuần hoặc tháng để phát hiện xu hướng bất thường. Nếu cùng một sản phẩm nhưng định mức tăng từ 0,8 lên 1,0 kg hơi/kg thành phẩm, chi phí năng lượng đã tăng 25%, ngay cả khi giá nhiên liệu không thay đổi.
Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa tính toán lý thuyết và quản lý chi phí thực tế. Số liệu thiết kế cho biết hệ thống có thể đạt mức tiêu hao nào, còn số liệu đo cho biết hệ thống đang thực sự tiêu hao bao nhiêu.
Vì vậy, cách làm tốt nhất là kết hợp hồ sơ thiết kế + đồng hồ lưu lượng hơi + số liệu nhiên liệu + sản lượng thành phẩm. Đây cũng là phương pháp mà Công ty Cổ phần Nồi hơi Công nghiệp Đông Anh (IBC) có thể áp dụng khi khảo sát và đánh giá hiệu quả vận hành hệ thống lò hơi cho doanh nghiệp.
Khi có đủ dữ liệu, IBC có thể giúp doanh nghiệp xác định chính xác định mức hơi, phân tích nguyên nhân làm tăng chi phí và đề xuất giải pháp tối ưu phù hợp với hệ thống hiện hữu.
CÔNG TY CỔ PHẦN NỒI HƠI CÔNG NGHIỆP ĐÔNG ANH Hotline: 0947.093.783 (Mr Thắng – TPKD) – Zalo: 0986.822.393 Địa chỉ: Tổ 19, Thị trấn Đông Anh – Hà Nội Email: ibckinhdoanh@gmail.com
>>Xem thêm: Nồi hơi công nghiệp (boiler) là gì?